Dwie doliny, które ukształtowały wyobrażenie kraju o sobie samym
Schwyz i Einsiedeln leżą w tym samym kantonie, dzielą kod pocztowy Szwajcarii Środkowej i niemal nic poza tym mają wspólnego. Schwyz to miejsce, gdzie mieszka „papierologia” Konfederacji Szwajcarskiej: dokument sojuszu z 1291 roku, firma produkująca noże, która przypadkiem stała się narodowym symbolem, i zwarta starówka z patrycjuszowskimi domami, której większość odwiedzających Lucernę nigdy nie widzi. Einsiedeln, czterdzieści minut dalej inną linią kolejową, to benedyktyńskie miasteczko klasztorne zbudowane wokół Czarnej Madonny, wciąż przyciągające pielgrzymów pieszo z całej niemieckojęzycznej Szwajcarii.
Nie leżą na tej samej linii i nie ma między nimi bezpośredniego pociągu, co jest pierwszą rzeczą, którą trzeba zaplanować. Większość osób traktuje to jako dwie osobne półdniowe wycieczki, a nie jedną płynną pętlę, i to jest uczciwe podejście.
Schwyz: miasteczko, które nadało krajowi nazwę
Schwyz, stolica kantonu licząca około 15 000 mieszkańców, to 35 minut bezpośrednim pociągiem z Lucerny, na linii w stronę Arth-Goldau i dalej. Stacja leży krótki, płaski spacer od starówki, więc nie trzeba planować żadnego dojazdu autobusem, chyba że tego samego dnia wybierasz się też na górę Rigi lub do Küssnacht.
Forum Historii Szwajcarii i Bundesbrief
Powodem, dla którego Schwyz się liczy, jest pojedynczy pergamin: Bundesbrief, List Federalny z 1291 roku, umowa sojusznicza między wspólnotami Uri, Schwyz i Unterwalden. Szwajcarska tradycja narodowa uznaje ten dokument za akt założycielski Konfederacji, a kraj bierze od tego kantonu swoją nazwę i łacińskie skrótowe oznaczenie CH (Confoederatio Helvetica nie ma nic wspólnego ze Schwyz jako słowem, ale nazwa kraju już tak).
Oryginalny list, z wciąż przymocowanymi woskowymi pieczęciami, znajduje się w Bundesbriefmuseum, dziś włączonym w szersze Forum Historii Szwajcarii w Schwyz. Muzeum obejmuje okres średniowiecznego sojuszu aż po współczesne państwo federalne, z bronią, sztandarami i przedmiotami codziennego użytku obok dokumentów założycielskich. Zaplanuj 60-90 minut, jeśli chcesz czytać opisy; mniej, jeśli przyszedłeś głównie zobaczyć sam List Federalny. łączony bilet muzealny do Forum Historii Szwajcarii pozwala wejść bez kolejki do kasy, co ma znaczenie w weekendy, kiedy przyjeżdżają grupy autokarowe.
Starówka i dom Ital Reding
Starówka Schwyz jest na tyle niewielka, że można ją obejść pieszo w niecałą godzinę: drewniane domy patrycjuszowskie z XVI-XVIII wieku, kościół parafialny św. Marcina i ratusz z malowaną fasadą przedstawiającą bitwę pod Morgarten z 1315 roku. Ital Reding-Haus, XVII-wieczna rezydencja patrycjuszowska z pokojami z epoki i ogrodem, daje wyobrażenie, jak żyły rodziny kupieckie rządzące kantonem, a jest znacznie mniej odwiedzana niż cokolwiek na starówce Lucerny.
Victorinox w Ibach
Ibach, dziesięciominutowy spacer lub dwa przystanki autobusem od stacji Schwyz, to siedziba Victorinox, firmy produkującej szwajcarski scyzoryk. Warto to sprecyzować: nie ma tam publicznego zwiedzania linii produkcyjnych. Jest za to sklep firmowy i niewielka strefa wystawowa opowiadająca o historii marki, obok pełnej oferty detalicznej w cenach identycznych jak w każdym innym miejscu w Szwajcarii, bez zniżek. Jeśli liczysz na oglądanie procesu produkcji noży, spotka cię rozczarowanie; jeśli chcesz mieć pod jednym dachem pełny asortyment i trochę historii firmy na ścianach, to rozsądny półgodzinny przystanek po drodze.
Einsiedeln: klasztor, Czarna Madonna i targ końki
Einsiedeln nie leży na tej samej linii co Schwyz. Z Lucerny trasa prowadzi przez Arth-Goldau albo przez Wädenswil i Biberbrugg, z jedną przesiadką w obu wariantach, co daje łącznie 55-65 minut podróży. Jeśli łączysz oba miasteczka w jeden dzień, zaplanuj powrót przez Arth-Goldau, zamiast zakładać bezpośredni skok.
Klasztor i Czarna Madonna
Kloster Einsiedeln, działający klasztor benedyktyński od IX wieku, zbudowany jest wokół jednego z najbardziej ozdobnych barokowych wnętrz kościelnych w Szwajcarii: sztukaterie, malowane sufity i odbudowana XVIII-wieczna nawa, której ukończenie zajęło dziesięciolecia po tym, jak wcześniejszą strukturę zniszczył pożar. W centrum Kaplicy Łaskawej znajduje się Czarna Madonna, figura, której ciemny kolor pochodzi od wielowiekowej warstwy sadzy ze świec i starego werniksu, a nie od pierwotnej farby, czczona tu od średniowiecza.
Einsiedeln pozostaje jednym z największych celów pielgrzymkowych w niemieckojęzycznym świecie katolickim, a pielgrzymi wciąż przybywają pieszo oznakowanymi trasami nawet z południowych Niemiec. Nie trzeba mieć zainteresowań religijnych, żeby uznać kościół za wart nadłożenia drogi; samo wnętrze usprawiedliwia wycieczkę dla każdego, kto interesuje się architekturą barokową. wycieczka z przewodnikiem łącząca klasztor z degustacją sera i deseru to praktyczny sposób, by zobaczyć kościół z odpowiednim kontekstem, zamiast rozszyfrowywać go z ulotki.
Praca klasztoru na co dzień
Klasztor nie jest jedynie eksponatem muzealnym. Prowadzi stadninę hodującą konie rasy einsiedler, mleczarnię produkującą własny ser i drukarnię o długiej tradycji wydawniczej. Jesienny targ końki stadniny (Einsiedler Pferdemarkt), zwykle organizowany na początku października, sprowadza kilka tysięcy koni i prawdziwą atmosferę jarmarku rolniczego do miasteczka zbudowanego zresztą wokół spokojnej turystyki religijnej – warto zaplanować wizytę wokół tych dat, jeśli się zgadzają.
Jeśli chodzi o mleczarnię, wizyta za kulisami klasztornej mleczarni z degustacją sera pozwala wyjść poza ladę sklepową i zobaczyć, jak ser jest faktycznie produkowany.
Einsiedeln praktycznie
Plac przed klasztorem, kościół i sklepy klasztorne znajdują się w promieniu pięciu minut spacerem od centrum miasteczka. Einsiedeln ma też własny niewielki obszar narciarski i trasy biegowe zimą oraz letni tor saneczkowy, co czyni je sensownym pomysłem na pół dnia nawet bez historii religijnej jako głównego motywu.
Muotathal: dolina pomiędzy nimi
Między Schwyz a wyższymi Alpami na południu leży Muotathal, węższa dolina, do której dojeżdża się autobusem pocztowym ze Schwyz, a nie koleją. Ma dwie rzeczy warte uwagi. Po pierwsze, system jaskiń Höllloch, jeden z najdłużej zmapowanych systemów jaskiniowych na świecie, liczący ponad 200 kilometrów zbadanych korytarzy, z krótkim, oświetlonym odcinkiem blisko dna doliny otwartym dla zwykłych odwiedzających i rodzin, a resztą zarezerwowaną dla wyszkolonych grotołazów z uprawnieniami technicznymi.
Po drugie, dolina to naprawdę spokojny teren na wędrówki, ze szlakami wspinającymi się w stronę grani Silberen i łączącymi się ostatecznie z szerszą siecią opisaną w naszym przewodniku po najlepszych wędrówkach w okolicach Lucerny.
Połączenia autobusowe do Muotathal rzednie wcześniej wieczorem niż główne linie kolejowe, więc sprawdź rozkład powrotny, zanim wybierzesz się na coś dłuższego niż krótki spacer po dolinie. Jeśli Muotathal jest priorytetem dnia, a nie dodatkiem, samochód usuwa to ograniczenie.
Jak się tam dostać i poruszać
| Trasa | Czas podróży | Uwagi |
|---|---|---|
| Lucerna do Schwyz | 35 min | Pociąg bezpośredni |
| Lucerna do Einsiedeln | 55-65 min | Jedna przesiadka, przez Arth-Goldau lub Biberbrugg |
| Schwyz do Einsiedeln | 45-55 min | Brak bezpośredniego połączenia; przez Arth-Goldau |
| Schwyz do Ibach (Victorinox) | 10 min spacerem lub 2 przystanki autobusem | |
| Schwyz do Muotathal | 20-25 min | Autobus pocztowy ze stacji Schwyz |
Swiss Travel Pass obejmuje wszystkie powyższe odcinki kolejowe i autobusowe, co jest najprostszym sposobem, by uniknąć kupowania osobnych biletów na dzień krzyżujący dwie boczne linie. Jeśli masz już regionalny Tell-Pass zamiast biletu ogólnokrajowego, sprawdź jego aktualną mapę stref, ponieważ jest on skierowany bardziej na połączenia promowe i górskie wokół Jeziora Czterech Kantonów niż na te śródlądowe doliny.
Ile faktycznie kosztuje taki dzień
| Pozycja | Typowy koszt (CHF) |
|---|---|
| Bilet powrotny, Lucerna-Schwyz-Einsiedeln-Lucerna | 45-60 bez karty rabatowej |
| Wstęp do Forum Historii Szwajcarii | 12-15 |
| Kościół klasztorny w Einsiedeln | Wstęp wolny |
| Lunch, prosta restauracja | 22-30 |
| Kawa i przekąska | 8-12 |
| Mały upominek Victorinox | 20-40 |
Dzień obejmujący oba miasteczka, bez biletu ulgowego, z jednym wstępem do muzeum i skromnym lunchem, kosztuje mniej więcej CHF 90-140 na osobę. To bez dodatków w postaci jaskiń czy wędrówek w Muotathal, które dokładają opłaty za autobus pocztowy, a w przypadku odcinków jaskiniowych z przewodnikiem – dodatkową opłatę wstępu.
Jak wpasować to w szerszą podróż
Schwyz i Einsiedeln trudno pogodzić z odwiedzeniem najbardziej efektownych gór jeziora w ramach jednej wycieczki. Jeśli góra Rigi jest też na liście, warto wiedzieć, że kolej zębata na Rigi w Arth-Goldau leży na tej samej linii co pociąg do Schwyz, więc dzień Schwyz-a-potem-Rigi działa logistycznie lepiej niż Schwyz-potem-Einsiedeln-potem-Rigi. Przy pierwszej wizycie w regionie nasza trzydniowa trasa po Lucernie traktuje Schwyz jako opcjonalne pół dnia, a nie stały punkt programu, co odzwierciedla to, jak większość podróżnych faktycznie z niego korzysta: warto, ale niekonieczne w takim stopniu jak Kaplicowy Most czy statki na jeziorze.
Rodziny dzielące czas między sklepem z nożami w Ibach a klasztorem w Einsiedeln powinny wliczyć w budżet powrót przez Arth-Goldau; zobacz nasz przewodnik po Lucernie z dziećmi, jak wypada to na tle innych rodzinnych opcji na dzień bliżej jeziora. Piechurzy z większą ilością czasu mogą przedłużyć trasę na południe od Muotathal w stronę sieci szlaków opisanej w przewodniku po szlaku Waldstätterweg wzdłuż jeziora, choć łączące odcinki wymagają pełnego dodatkowego dnia.
Szerzej o tym, jak Schwyz i Einsiedeln wypadają na tle innych wycieczek z Lucerny, piszemy w przewodniku po najlepszych wycieczkach górskich z Lucerny oraz w ogólnym przewodniku po wycieczkach jednodniowych z Lucerny – oba pokazują, jak ten duet wypada na tle bardziej widowiskowych, ale i bardziej zatłoczonych tras kolejek linowych nad jeziorem. Jeśli kolejki linowe i wspinaczka interesują cię bardziej niż historia i architektura, park linowy w Küssnacht i przygoda wspinaczkowa na Rigi w pobliżu Küssnacht to bardziej aktywna alternatywa po tej samej stronie jeziora.
